Hoe mycotines (laten) diagnosticeren?

In de rundveehouderij worden de rantsoenen samengesteld uit ruw- en krachtvoeders. De krachtvoeders zijn lokale en ingevoerde bijproducten, de ruwvoeders worden meestal in kuilen bewaard. Zowel de ruw- als de krachtvoeders kunnen gecontamineerd zijn met mycotoxines, maar houden deze echt een gevaar in voor het rundvee?

Mycotoxinegevaar: ruwvoer of krachtvoer?

Krachtvoer
Bevat voornamelijk  Fusarium toxines (DON, T2, ZEA, AFLA, OCHRA) voorkomend vanuit groei van schimmel op gewassen tijdens de veldfase.

Ruwvoeder

  • De afwezigheid van schimmel duidt niet op afwezigheid van mycotoxine en vice versa. Er zijn al meer dan 80 schimmels vastgesteld in kuilen, maar niet alle produceren mycotoxinen.
  • Veldschimmels (bv. Fusarium) sterven meestal af in de kuil aangezien ze zuurstof vereisen; tevens is de pH van de kuil te zuur. In slechte kuilen is het natuurlijk een ander verhaal.
  • Schimmels in kuilen zijn anders dan de veldschimmels en zijn voornamelijk Penicillium sp.,Monascus Ruber (de rode) en A. Fumigatus (deze laatste enkel in Zuid-Europa). Zij produceren o.a. penicillinezuur, roquefortine C, mycophenolzuur, fuminosine, patulin en PR toxine. Net deze zijn een groter gevaar dan de ‘traditionele mycotoxinen’ in het krachtvoer want ze verstoren ook de pensflora.

Impact van mycotoxinen op penswerking

    • Snel afgebroken in de pens: secundaire metabolieten die sterker of zwakker zijn
    • DON: wordt snel afgebroken in de pens tot minder gevaarlijke producten. Maar de detoxificatie blijkt minder te verlopen wanneer er SARA of pensacidose optreedt. Effecten van DON zijn: vetgehalte onderuit, slechte body score,, mastitis en laminitis.
    • ZEA: snelle afbraak in de pens (90 % binnen 2-3 uur), maar omgezet naar meer toxische producten, nl. α- en β-zearalenol (nvl. α). Dit bijproduct verstoort de oestrogene werking en leidt tot vruchtbaarheidsproblemen. De pens versterkt dus de werking van de mycotoxine!
    • Aflatoxine wordt niet snel afgebroken in de pens, maar wel snel omgezet naar aflatoxicol en verder naar aflatoxine M1, dat in melk accumuleert. Dus de pens detoxificeert.
    • Ochratoxine A: wordt afgebroken in de pens en klinische symptomen zijn nooit vastgesteld, waarschijnlijk omdat de concentraties te laag zijn om het effect duidelijk te tonen. Werkt in op de nieren.
    • Gaan door de pens en werken niet pensverstorend
    • Mycophenolzuur: één van de meest immuunsuppressieve mycotoxines. Wordt in de geneeskunde gebruikt om het immuunsysteem plat te leggen bij bijvoorbeeld  orgaantransplantaties of auto-immuniteit.
    • Fuminosine B1 passeert de pens intact. Tevens is de opname vanuit de darm zeer beperkt (tenzij bij darmschade), zodat zelden een negatieve impact wordt waargenomen.
    • Werken antimicrobieel in de pens en zijn hierdoor mede veroorzaker van slechte pensgezondheid, SARA en een negatieve energiebalans bij hoog productief melkvee
    • Patulin heeft een breed spectrum antimicrobieel spectrum tegen zowel G+ als G-bacteriën. Zijn antimicrobiële activiteit is in de pens reeds significant bij lage concentraties.
    • PR toxin en Roquefortine C (geproduceerd door P. Roqueforti) : wordt gebruikt als indicator van schimmel invasie in de kuil. Roquefortine C is neurotoxisch. Hiervan wordt verondersteld dat het niet afgebroken wordt in de pens.

 

Nieuwe mycotoxinen waar aandacht aan besteed moet worden

Mycofenolzuur en Roquefortine C zijn mycotoxinen die vaak onderschat worden (en vaak niet ter analyse van de kuil aangevraagd worden). Een onderzoek van het NIDO in 2005 in mengsels graskuil/maïskuil (in de verhouding zoals op het bedrijf ingemengd wordt in het rantsoen) geeft waarden zoals aangegeven in Tabel 1. Het probleem is dat men nog geen echt idee heeft van wat de kritische maximale waarden zijn. Maar gezien mycofenolzuur in de humane gezondheidszorg ook gebruikt wordt voor het onderdrukken van het immuunsysteem, belooft dit niet veel goeds.
Tabel 1: Gehaltes Roquefortine en Mycofenolzuur (µg/kg) in kuilen en ingekuilde bijproducten

 Roquefortine C 
(ppb of µg/kg) 

Mycofenolzuur 
(ppb of µg/kg) 

% pos

Gemid.

Max.

% pos

Gemid.

Max.

Kuil*

19

778

3160

13

524

2630

Ingekuilde bijproducten

7

123

170

10

66

83

* gemengd gras/maïs,  in ratio zoals versterkt op het bedrijf

 

Differentiaal diagnose

Voor rundvee zijn vooral de “kuiltoxines” gevaarlijk, zij verstoren de pensflora.
Hoe kan uw dierenarts deze diagnose stellen? 
Analyses van kuilen nemen tijd in beslag, en de juiste toxines moeten aangevraagd worden.
Een andere manier is om de pensflora in beeld te brengen. Enkel uw dierenarts kan dit.
Een bewijs dat het een meerwaarde is om een dierenarts te hebben, in het begeleiden van uw bedrijf.

De pensflora is zeer gevoelig aan plotse veranderingen in temperatuur, dus moeten de juiste voorbereidingen genomen worden.

Wat is er nodig: een 14G naald, een wegwerpspuit van 20 cc, onze microscoop die op kamertemperatuur gebracht is, draagglaasjes en dekglaasjes op lichaamstemperatuur, een ph meter.

Laat de dierenarts enkele dieren bemonsteren, de resultaten kunnen verrassend verschillend zijn. De gemiddelden geven een duidelijk beeld van wat in de kudde op pensgebied verkeerd loopt. Het dier goed vast zetten, scheren, ontsmetten, spreekt voor zichzelf.
De plaats van de punctie zie je op het plaatje

Bewaar de gevulde spuit op kamertemperatuur.

De dierenarts plaatst een druppel op het draagglaasje, en bekijkt staal per staal onder de microscoop. Hij maakt ze niet allemaal terzelfdertijd klaar.
Het fermentatievat dat de pens is, moet bruisen van het leven. Zoals je kan zien op de kleinste vergroting.

pensferm

Indien de pens minder goed functioneert krijg je volgend beeld.

pensnotfunc

Of een microflora die het volledig opgeeft.

pensmicroflora

Daarna kan de dierenarts de pensph meten.

Op deze manier heb je een degelijk overzicht van wat gebeurt in de pens  en/of mycotoxines al dan niet een rol spelen in de problematiek.

Hiervoor heeft DVS Bovisel Detox ontwikkeld (zie bijlage). Vraag ernaar bij uw dierenarts!

 

Jos Van Eecke

 

Download productinformatie

Bovisel DeTox –
– DON en ZEA in gerst en mais 2007-2012 –